การเปลี่ยนแปลงรูปแบบของชามตราไก่ ลำปาง

การเปลี่ยนแปลงรูปแบบของชามตราไก่ ลำปาง

รูปแบบของชามตราไก่ ลำปาง เริ่มมีการเปลี่ยนรูปแบบเมื่อโรงงานต่างๆ หันมาลดต้นทุนในการผลิตเพื่อให้สามารถขายได้ในราคาต่ำลง โดยเริ่มใช้เครื่องปั้น (จิ๊กเกอร์) ในการผลิต ชามตราไก่ ลำปาง จึงมีลักษณะกลมไม่เป็นเหลี่ยม  ต่อมาก็ทำพิมพ์ให้มีขาชามในตัวเพื่อจะได้ไม่ต้องต่อขาชามภายหลัง ขาชามรุ่นหลังจึงไม่เป็นเชิงจะตรงลงมาในแนวดิ่ง ชามไก่เริ่มเปลี่ยนไปอย่างมาก เมื่อโรงงานเสถียรภาพที่อ้อมน้อย จังหวัดสมุทรสาคร ซึ่งเป็นโรงงานขนาดใหญ่ สร้างเตาอุโมงค์เผาด้วยน้ำมันเตาในปี พ.ศ. 2505 แล้ววาดสีใต้เคลือบเผาครั้งเดียวไม่ต้องอบสี ไก่วาดด้วยสีเขียวหางน้ำเงิน ดอกไม้สีชมพู ลายวาดลดความละเอียดลงขายในราคาถูกลง ซึ่งสามารถทำตลาดได้ดี เนื่องจากราคาถูกและลวดลายไม่ถลอกได้ง่าย จากนั้นราคาชามไก่ก็ถูกลงเรื่อยๆ ตั้งแต่ปี 2506  โรงงานถ้วยชามเริ่มหันมาผลิตถ้วยชามรูปแบบอื่น ๆ มากขึ้นโดยเฉพาะถ้วยชามแบบญี่ปุ่น ซึ่งเข้ามาแทนที่ด้วยเทคโนโลยีการผลิตที่ทันสมัยขึ้น จังหวัดลำปางเป็นเพียงจังหวัดเดียวที่ยังผลิตชามไก่มาอย่างต่อเนื่อง แต่หาช่างฝีมือที่คงรูปแบบเดิมยาก อีกทั้งสีที่วาดราคาแพง ส่วนใหญ่จึงใช้สีวาดใต้เคลือบเผาครั้งเดียวที่อุณหภูมิ 1260 องศา C เปลี่ยนวาดตัวไก่ใช้สีชมพู หางสีน้ำเงิน แซมใบไม้สีเขียวเข้ม ในปี พ.ศ. 2516  ราคาชามไก่ 6 นิ้ว มีราคาเพียงใบละ 40 สตางค์ เท่านั้นและมีการผลิตน้อยลงเรื่อยๆ และการผลิตด้วยสีบนเคลือบแบบดั้งเดิมเริ่มหายไปจากตลาด

รูปแบบของชามตราไก่ กำเนิดของเครื่องปั้นดินเผา

ชามตราไก่ ลำปาง ถือเป็นกำเนิดของเครื่องปั้นดินเผาของจังหวัดลำปาง ซึ่งแม้ว่าปัจจุบันจังหวัดลำปางมีการผลิตเซรามิกหลากหลายประเภท ตั้งแต่เครื่องใช้บนโต๊ะอาหาร ของชำร่วยของประดับ กระเบื้อง สุขภัณฑ์ ลูกถ้วยไฟฟ้า ตลอดจนลูกกรงเซรามิกและแม้ว่าปัจจุบันชามไก่จะไม่ใช่สินค้าที่มีมูลค่าหลักของเซรามิกจังหวัดลำปาง  แต่ชามไก่มีความหมายเป็นสัญลักษณ์ของเครื่องปั้นดินเผาลำปางและจะอยู่ในความทรงจำของกลุ่มผู้ผลิตเซรามิกจังหวัดลำปาง และของคนไทยตลอดไป ระหว่างปี พ.ศ. 2502 – 2505  กลุ่มชาวจีน ได้ทยอยกันมาตั้งโรงงานผลิตถ้วยชามที่จังหวัดลำปางมากขึ้น ทำให้เป็นแหล่งผลิตชามไก่มากกว่าแหล่งอื่นๆ ในประเทศ จึงเป็นช่วงที่มีการผลิตชามไก่กันมากที่สุดและได้ราคาดี เนื่องจากไม่สามารถนำเข้าชามไก่จากประเทศจีนได้ ชามไก่ขนาด 6 นิ้ว ที่คุณภาพดี ได้ราคาถึง 1.50 บาท ในสมัยนั้น วิธีการผลิตชามไก่ในลำปาง วิธีการผลิตชามไก่ เมื่อเริ่มแรกในลำปางนั้น อาศัยวัสดุอุปกรณ์ท้องถิ่นมาใช้ในการขึ้นรูป โดยหาล้อจักรยานมาเป็นแป้นหมุน มีแผ่นไม้ตัดเป็นรูปโค้ง จิ๊กเกอร์มือได้ขนาดเหมาะมือจับ ขว้างดินขาวลำปาง หมักเปียกลงบนพิมพ์  ซึ่งหมุนบนล้อจักรยาน  แล้วใช้จิ๊กเกอร์ไม้กวาดแต่งเติมดินให้ได้รูปทรงถ้วยกลมทีละใบแล้วนำมาต่อขา ชามไก่ในยุคแรกๆ จะค่อนข้างหนา

ชามตราไก่ ลำปาง การเคลือบและการเผา

สำหรับการเคลือบ ใช้เคลือบขี้เถ้าแกลบ ตำบดในครกขนาดใหญ่ โดยใช้แรงคนเหยียบหลายวันจนละเอียด  แล้วนำมาร่อนตะแกรงก่อนจะนำมาแช่น้ำในบ่อให้ตกตะกอน นำเอาส่วนที่ไม่ตกตะกอนมาใช้ แล้วนำถ้วยชามมาจุ่มเคลือบทั้งใบ วิธีการเผานั้น ใช้เตามังกรโบราณแบบกอปี นำฟืนไม้ไผ่แห้งเป็นเชื้อเพลิง เตามีลักษณะยาวประมาณ 15-20 เมตร ทำช่องใส่ฟืนเป็นระยะ ๆ ภายในก่อเป็นขั้นบันไดตามความยาวของเตา โดยนำถ้วยชามที่เคลือบเสร็จมาใส่จ๊อทนไฟ นำมาเรียงในเตาเผาที่อุณหภูมิสูงประมาณ 1,250 – 1,300 องศา C เป็นเวลาร่วม 24 ชั่วโมง  ด้วยประสบการณ์พิเศษ โดยการสังเกตุสีของเปลวไฟ และการชักตัวอย่าง เพราะไม่มีเครื่องมือวัดอุณหภูมิในสมัยนั้น การวาดลายไก่บนเคลือบ ได้มีการฝึกคนงานในท้องถิ่นตวัดพู่กันจีน โดยให้คนวาด 2 – 3 คน วาดเป็นส่วน ๆ ต่อเติมจนเต็มรูปแบบในแต่ละใบ แต่ละคนจะจับพู่กันทีละ 2 –3 ด้ามในเวลาเดียวกัน จากนั้นนำมาเผาในเตากลมอุณหภูมิประมาณ 750 องศา C ขั้นตอนกรรมวิธีการผลิตรุ่นแรก ๆ จึงล่าช้าไม่เพียงพอกับตลาด

รูปแบบของชามตราไก่ ลำปาง ของแต่งบ้านคุณภาพส่งออก ราคาโรงงาน

รูปแบบของชามตราไก่ เพียงแค่เห็นชามไก่สีส้มตัวอ้วนคุ้นตา เราก็ได้กลิ่นข้าวสวยร้อนๆ ลอยมา ก่อนจะเลือกหยิบใบหนึ่งใส่ตระกร้า ไว้ใส่ข้าวสวยหุงสุกร้อนกินคู่กับสารพัดแกงร้อนในชามไก่อีกใบขนาดที่ใหญ่กว่าเท่าตัว เรากำลังอยู่ในร้านเซรามิกของใช้และของแต่งบ้านคุณภาพส่งออก ราคาโรงงาน ก่อตั้งโรงงาน ชามตราไก่ แห่งแรกในลำปาง ก่อนจะพบจุดเปลี่ยนสำคัญหลายๆ ครั้งในชีวิต ตั้งแต่เป็นเจ้าของแบรนด์ ‘ธนบดี’ แบรนด์เซรามิกของแต่งบ้านระดับโลก ที่ส่งออกไปยังกว่า 70 ประเทศทั่วโลก โดยเฉพาะตลาดยุโรป อเมริกา และจีน การันตีด้วยรางวัลด้านการออกแบบและรางวัลนวัตกรรมจากองค์กรระดับโลกมาอย่างต่อเนื่อง เป็นผู้ก่อตั้งพิพิธภัณฑ์ชามตราไก่ที่สนุกมาก จนที่นี่กลายเป็นหนึ่งในสถานที่ท่องเที่ยวห้ามพลาดในลำปาง เป็นผู้อยู่เบื้องหลังเหตุการณ์ที่ทำให้ชามตราไก่กลับมาดังทั่วเอเชียอีกครั้ง และทำให้ลำปางกลายเป็นเมืองเซรามิกของประเทศ รับรองว่าไม่ไก่กา เพราะนี่คือ ชามตราไก่ ตอนเด็กๆ เราเคยจับถ้วยขนมสองถ้วยมาประกบกันให้กลายเป็นชิ้นเดียว เจาะรูทำเป็นกระปุกออมสิน แล้วเขียนลายตามจินตนาการที่ชอบ แม้เด็กชายพนาสินในวัย 10 ขวบเคยคิดว่าจะไม่ขอทำงานที่เกี่ยวกับเซรามิกอย่างแน่นอน แต่เมื่อเราถามถึงงานสร้างสรรค์หรือพรสวรรค์ทางศิลปะที่เห็นชัดในวัยเด็ก เขาก็เล่าอย่างสนุก เริ่มงานแรกของเขาที่บริษัทออกแบบลายผ้า ก่อนจับพลัดจับผลูไปทำงานออกแบบและพัฒนาผลิตภัณฑ์ในบริษัท

ถ้วยตราไก่ ลำปาง, ชามตราไก่ ลำปาง, จำหน่ายสินค้า OTOP, จำหน่ายสินค้า OTOP ทั่วประเทศ, จำหน่ายสินค้า OTOP ของดีทุกจังหวัด, ยุคแห่งการนำเสนอและขายของออนไลน์, สินค้าภูมิปัญญาชาวบ้าน, สินค้าพื้นบ้าน, อาหารพื้นบ้าน, เกษตรกร 100%, ร้านค้า, รวมสินค้า OTOP จากทุกจังหวัด, ตัวแทนสินค้ามาส่งถึงมือท่าน, OTOP ขอนแก่น, OTOP ชัยภูมิ, OTOP ร้อยเอ็ด, OTOP กาฬสินธุ์, ให้บริการฝาก-ขาย สินค้า OTOP, จำหน่ายสินค้าพื้นบ้านประจำจังหวัด, ของฝาก ของที่ระลึก, อาหารแห้ง อาหารสด